نحوه استفاده اصولی از آنژیوکت به چه صورت است؟
آنژیوکت یکی از پرکاربردترین تجهیزات مصرفی پزشکی برای ایجاد دسترسی وریدی محیطی است. این وسیله در بیمارستان‌ها، درمانگاه‌ها، اورژانس، مراکز تزریقات و حتی مراقبت‌های خانگی کاربرد گسترده‌ای دارد و برای تزریق سرم، دارو، مایعات درمانی و گاهی فرآورده‌های خونی استفاده می‌شود. با توجه به اینکه این ابزار مستقیماً با رگ بیمار در تماس است، نحوه استفاده از آنژیوکت باید کاملاً اصولی، بهداشتی و مطابق با استانداردهای مراقبتی انجام شود.
اگر طرز استفاده از آنژیوکت به‌درستی رعایت نشود، احتمال بروز مشکلاتی مثل عفونت، التهاب ورید، درد، تورم، خروج ناگهانی از رگ، نشت سرم یا دارو به بافت اطراف و حتی اختلال در روند درمان افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، آشنایی با آموزش استفاده از آنژیوکت فقط برای پرستاران تازه‌کار مهم نیست، بلکه برای همه اعضای کادر درمان، دانشجویان پرستاری، تکنسین‌های درمانی و حتی همراهان بیمار نیز ارزشمند است.
در این مقاله، به‌صورت کامل و مرحله‌به‌مرحله با نحوه استفاده از آنژیوکت آشنا می‌شوید. همچنین درباره انتخاب رگ مناسب، انتخاب سایز، نکات بهداشتی، مراقبت پس از نصب، عوارض احتمالی، تفاوت آنژیوکت با تزریق مستقیم و پرسش‌های متداول اطلاعات کاربردی و دقیق ارائه می‌شود.
آنژیوکت چیست؟
آنژیوکت یا IV Cannula یک وسیله پزشکی کوچک، باریک و منعطف است که برای ایجاد مسیر دسترسی وریدی استفاده می‌شود. این وسیله معمولاً از یک سوزن فلزی راهنما و یک کانول پلاستیکی نرم تشکیل شده است. در زمان ورود به رگ، سوزن به هدایت آنژیوکت کمک می‌کند و پس از اطمینان از ورود صحیح به داخل ورید، سوزن خارج می‌شود و کانول نرم داخل رگ باقی می‌ماند.
مزیت اصلی آنژیوکت این است که پس از یک بار ورود به رگ، می‌توان چندین بار دارو یا سرم را بدون نیاز به سوراخ کردن مجدد پوست و رگ تزریق کرد. همین ویژگی، آنژیوکت را به ابزاری مهم در درمان بیماران بستری، بیماران اورژانسی و بیمارانی که نیاز به تزریقات مکرر دارند تبدیل کرده است.
درک درست از نحوه کار آنژیوکت کمک می‌کند تا هم جایگذاری آن دقیق‌تر انجام شود و هم مراقبت از مسیر وریدی بهتر صورت بگیرد.
آنژیوکت چه کاربردی دارد؟
کاربرد آنژیوکت بسیار گسترده است و در شرایط مختلف درمانی استفاده می‌شود. مهم‌ترین کاربردهای آن عبارت‌اند از:
- تزریق سرم و مایعات درمانی
- تزریق داروهای وریدی
- حفظ مسیر وریدی برای شرایط اورژانسی
- تزریق آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای دوره‌ای
- تزریق برخی فرآورده‌های خونی در شرایط خاص
- استفاده در بیماران بستری یا تحت عمل جراحی
- استفاده در درمانگاه‌ها و مراکز تزریقات
به همین دلیل، آموزش استفاده از آنژیوکت باید به‌گونه‌ای باشد که کاربر بداند در چه شرایطی از آن استفاده می‌شود و چه نوع آنژیوکتی برای هر بیمار مناسب‌تر است.
چرا نحوه استفاده از آنژیوکت اهمیت زیادی دارد؟
نحوه استفاده از آنژیوکت فقط یک مهارت ساده تزریق نیست، بلکه بخشی مهم از ایمنی بیمار محسوب می‌شود. اگر مراحل گذاشتن آنژیوکت به‌درستی انجام نشود، ممکن است پیامدهای زیر ایجاد شود:
- عفونت در محل ورود
- فلبیت یا التهاب دیواره ورید
- درد و سوزش بیمار
- تورم و نشت مایع به بافت اطراف
- خونریزی یا هماتوم
- انسداد مسیر وریدی
- تأخیر در درمان
- نیاز به تعویض مکرر رگ و افزایش ناراحتی بیمار
بنابراین رعایت اصول در طرز استفاده از آنژیوکت نه‌تنها باعث راحتی بیمار می‌شود، بلکه کیفیت درمان را نیز بالا می‌برد و از خطاهای رایج پیشگیری می‌کند.
اجزای اصلی آنژیوکت
برای درک بهتر نحوه استفاده از آنژیوکت، بهتر است ابتدا با اجزای آن آشنا شویم:
سوزن راهنما
بخش فلزی و تیز آنژیوکت است که به ورود اولیه به پوست و رگ کمک می‌کند.
کانول پلاستیکی
بخش نرم و منعطفی است که پس از ورود به رگ، در محل باقی می‌ماند.
هاب یا بدنه خارجی
بخشی که پرستار آن را در دست می‌گیرد و امکان کنترل بهتر هنگام ورود را فراهم می‌کند.
محفظه بازگشت خون
در بسیاری از مدل‌ها، پس از ورود صحیح به رگ، خون در این بخش دیده می‌شود و نشانه‌ای برای تأیید ورود درست است.
پورت تزریق
در بعضی مدل‌ها یک ورودی جداگانه برای تزریق دارو بدون جدا کردن ست سرم وجود دارد.
شناخت این اجزا باعث می‌شود نحوه کار آنژیوکت برای کاربر روشن‌تر باشد و مراحل استفاده با دقت بیشتری انجام شود.
انتخاب سایز مناسب آنژیوکت
یکی از مهم‌ترین بخش‌های آموزش استفاده از آنژیوکت، انتخاب سایز درست است. سایز آنژیوکت معمولاً با رنگ مشخص می‌شود و هر سایز برای کاربرد خاصی مناسب است. انتخاب نادرست سایز می‌تواند باعث آسیب به رگ، کند شدن جریان مایع یا دشواری در جایگذاری شود.
به‌صورت کلی:
- سایزهای بزرگ‌تر برای تزریق سریع‌تر مایعات یا شرایط اورژانسی استفاده می‌شوند.
- سایزهای کوچک‌تر برای رگ‌های ظریف‌تر، سالمندان، کودکان یا بیمارانی با رگ حساس مناسب‌تر هستند.
در انتخاب سایز باید به این عوامل توجه شود:
- سن بیمار
- وضعیت رگ‌ها
- نوع مایع یا داروی مورد استفاده
- سرعت مورد نیاز برای تزریق
- مدت زمان نگهداری مسیر وریدی
اگرچه جزئیات انتخاب سایز ممکن است بسته به پروتکل هر مرکز درمانی متفاوت باشد، اما اصل مهم این است که کوچک‌ترین سایزی انتخاب شود که نیاز درمانی را به‌خوبی پوشش دهد.
انتخاب رگ مناسب برای گذاشتن آنژیوکت
یکی از مهم‌ترین مراحل در نحوه استفاده از آنژیوکت، انتخاب رگ مناسب است. اگر رگ به‌درستی انتخاب نشود، حتی یک آنژیوکت باکیفیت هم عملکرد خوبی نخواهد داشت.
در انتخاب رگ مناسب باید به این نکات توجه کرد:
- رگ باید واضح، قابل لمس و نسبتاً پایدار باشد.
- تا حد امکان از رگ‌های مستقیم‌تر استفاده شود.
- بهتر است از محل‌هایی که روی مفصل هستند با احتیاط بیشتری استفاده شود.
- در صورت امکان، ابتدا از قسمت‌های دیستال‌تر اندام استفاده شود تا در صورت نیاز به تعویض، گزینه‌های بالاتر باقی بمانند.
- از رگ‌هایی که دچار التهاب، کبودی، زخم، سوختگی یا عفونت هستند نباید استفاده کرد.
- در بیماری که قبلاً تزریق‌های متعدد داشته، باید با دقت بیشتری رگ انتخاب شود.
انتخاب درست رگ، هم شانس موفقیت در اولین تلاش را بالا می‌برد و هم احتمال بروز عوارض را کاهش می‌دهد.
تجهیزات مورد نیاز برای استفاده از آنژیوکت
پیش از شروع کار باید همه وسایل مورد نیاز آماده باشند تا فرآیند بدون وقفه و با رعایت اصول استریل انجام شود. تجهیزات معمولاً شامل موارد زیر است:
- آنژیوکت با سایز مناسب
- دستکش
- گارو
- پنبه یا گاز استریل
- محلول ضدعفونی‌کننده
- چسب یا پانسمان شفاف
- ست سرم یا رابط
- سرنگ نرمال سالین در صورت نیاز
- ظرف ایمن برای دفع سوزن
- برچسب ثبت زمان و تاریخ
آماده بودن تجهیزات یکی از نشانه‌های اجرای حرفه‌ای مراحل گذاشتن آنژیوکت است و از آشفتگی حین کار جلوگیری می‌کند.
نحوه استفاده از آنژیوکت به صورت مرحله به مرحله
در این بخش، نحوه استفاده از آنژیوکت را به‌صورت کامل و عملی توضیح می‌دهیم.
- بررسی دستور درمان و وضعیت بیمار
قبل از هر اقدامی، باید از نیاز واقعی بیمار به مسیر وریدی مطمئن شد. نوع تزریق، مدت زمان درمان، نوع دارو یا مایع و شرایط عمومی بیمار باید بررسی شود. همچنین بهتر است برای بیمار توضیح داده شود که چه کاری قرار است انجام شود تا همکاری او بیشتر شود و اضطراب کمتری داشته باشد. - شستشو و ضدعفونی دست‌ها
یکی از پایه‌ای‌ترین اصول در طرز استفاده از آنژیوکت، رعایت بهداشت دست است. دست‌ها باید با آب و صابون یا محلول الکلی استاندارد کاملاً تمیز شوند. این مرحله ساده اما حیاتی، نقش مهمی در پیشگیری از انتقال آلودگی و عفونت دارد. - پوشیدن دستکش و آماده‌سازی محیط
پس از ضدعفونی دست‌ها، دستکش بپوشید و محیط کار را تا حد ممکن تمیز و کنترل‌شده نگه دارید. دسترسی مناسب به دست بیمار و قرارگیری راحت او در کاهش حرکت ناگهانی و افزایش دقت کار مؤثر است. - انتخاب محل مناسب رگ
رگ مناسب را با مشاهده و لمس پیدا کنید. در صورت نیاز می‌توان از گارو برای برجسته‌تر شدن رگ استفاده کرد. بهتر است محلی انتخاب شود که هم دسترسی خوبی داشته باشد و هم کمترین مزاحمت را برای حرکت بیمار ایجاد کند. - بستن گارو
گارو کمی بالاتر از محل انتخاب‌شده بسته می‌شود تا بازگشت وریدی کاهش یابد و رگ واضح‌تر شود. گارو نباید آن‌قدر محکم بسته شود که باعث ناراحتی شدید یا اختلال غیرضروری شود. - ضدعفونی محل ورود
محل انتخاب‌شده باید با محلول ضدعفونی‌کننده مناسب تمیز شود. بهتر است ضدعفونی با حرکت صحیح انجام شود و سپس چند لحظه زمان داده شود تا محل خشک شود. لمس مجدد محل پس از ضدعفونی می‌تواند آلودگی را برگرداند؛ بنابراین باید از آن پرهیز کرد. - وارد کردن آنژیوکت به پوست و رگ
در این مرحله، آنژیوکت با زاویه مناسب وارد پوست می‌شود. پس از ورود اولیه، با مشاهده بازگشت خون در محفظه، می‌توان متوجه شد که نوک سوزن وارد رگ شده است. سپس با دقت، کانول پلاستیکی به داخل رگ هدایت می‌شود و سوزن فلزی به‌آرامی خارج می‌گردد. این بخش حساس‌ترین قسمت در نحوه استفاده از آنژیوکت است. هرگونه عجله، زاویه نادرست یا فشار بیش از حد ممکن است باعث سوراخ شدن رگ، درد بیمار یا شکست در جایگذاری شود. - آزاد کردن گارو
پس از ورود موفق آنژیوکت و قبل از شروع تزریق، گارو باید باز شود تا جریان طبیعی خون برقرار گردد. - اتصال ست سرم یا درپوش مناسب
بسته به هدف درمان، ست سرم، رابط یا درپوش مناسب به آنژیوکت متصل می‌شود. اگر قرار است مسیر باز نگه داشته شود، ممکن است شستشو با نرمال سالین انجام شود تا از باز بودن مسیر اطمینان حاصل شود. - بررسی عملکرد صحیح
برای اطمینان از موفقیت‌آمیز بودن مراحل گذاشتن آنژیوکت، باید وضعیت محل بررسی شود. اگر مایع به‌راحتی عبور کند و بیمار درد، سوزش یا تورم نداشته باشد، احتمالاً آنژیوکت در محل درست قرار دارد. در صورت بروز تورم یا درد، باید احتمال خروج از رگ بررسی شود. - فیکس کردن آنژیوکت
پس از اطمینان از عملکرد صحیح، آنژیوکت باید با پانسمان شفاف یا چسب مناسب فیکس شود. فیکس کردن صحیح اهمیت زیادی دارد، زیرا از جابه‌جایی، خروج ناگهانی و آلودگی محل جلوگیری می‌کند. - ثبت زمان و مراقبت‌های بعدی
زمان نصب، سایز آنژیوکت و محل آن بهتر است ثبت شود. این اطلاعات در تصمیم‌گیری برای تعویض، ارزیابی عوارض و پیگیری درمان اهمیت دارد.
نکات مهم در مراقبت پس از گذاشتن آنژیوکت
نحوه استفاده از آنژیوکت فقط به مرحله نصب ختم نمی‌شود. مراقبت بعد از نصب نیز به همان اندازه مهم است. مهم‌ترین نکات مراقبتی عبارت‌اند از:
- بررسی منظم محل ورود از نظر قرمزی، تورم، درد یا ترشح
- اطمینان از تمیز و خشک بودن پانسمان
- جلوگیری از کشیده شدن یا ضربه خوردن به آنژیوکت
- شستشوی مسیر در صورت نیاز طبق پروتکل درمانی
- توجه به شکایت بیمار از درد یا سوزش
- تعویض سریع در صورت مشاهده علائم اختلال
اگر مراقبت پس از نصب جدی گرفته نشود، حتی یک جایگذاری درست هم ممکن است به مشکل منجر شود.
مدت زمان تعویض آنژیوکت
یکی از پرسش‌های رایج درباره نحوه کار آنژیوکت و نگهداری آن، زمان تعویض است. در بسیاری از مراکز درمانی، تعویض آنژیوکت بر اساس ارزیابی بالینی و پروتکل مرکز انجام می‌شود. در گذشته معمولاً بازه‌های زمانی مشخصی مانند 72 ساعت مطرح می‌شد، اما امروزه در بسیاری از موارد، اگر علائمی از مشکل وجود نداشته باشد، تصمیم بر اساس وضعیت بیمار و نظر تیم درمان اتخاذ می‌شود.
در هر صورت، اگر هر یک از این علائم دیده شود باید محل سریعاً ارزیابی و در صورت نیاز تعویض شود:
- درد
- قرمزی
- تورم
- ترشح
- نشت مایع
- انسداد
- تب بدون علت مشخص
- شل شدن پانسمان یا آلودگی محل
عوارض احتمالی استفاده نادرست از آنژیوکت
اگر طرز استفاده از آنژیوکت صحیح نباشد یا مراقبت کافی انجام نشود، ممکن است عوارضی ایجاد شود.
فلبیت
التهاب رگ است و معمولاً با درد، قرمزی، گرمی و حساسیت در مسیر ورید همراه می‌شود.
اینفیلتراسیون
زمانی رخ می‌دهد که مایع به‌جای ورود به رگ، وارد بافت اطراف شود. نتیجه آن تورم، سردی محل و گاهی درد است.
هماتوم
در اثر آسیب به دیواره رگ و خونریزی زیرپوستی، کبودی و تجمع خون ایجاد می‌شود.
عفونت
در صورت عدم رعایت بهداشت، محل ورود می‌تواند دچار عفونت شود که ممکن است موضعی یا شدیدتر باشد.
انسداد مسیر
در برخی موارد به دلیل لخته، خم شدن مسیر یا باقی‌ماندن رسوبات دارویی، عبور مایع مختل می‌شود.
شناخت این عوارض برای هر فردی که با آموزش استفاده از آنژیوکت سروکار دارد ضروری است.
تفاوت آنژیوکت با تزریق مستقیم چیست؟
در تزریق مستقیم با سوزن، هر بار برای ورود دارو یا مایع باید پوست و رگ دوباره سوراخ شود. این موضوع برای بیمار دردناک‌تر است و در درمان‌های مکرر، کار را دشوار می‌کند. اما در آنژیوکت، پس از یک بار جایگذاری، امکان تزریق‌های بعدی از همان مسیر فراهم می‌شود.
مزایای آنژیوکت نسبت به تزریق مستقیم شامل این موارد است:
- کاهش دفعات سوراخ شدن رگ
- راحتی بیشتر برای بیمار
- سرعت بیشتر برای کادر درمان
- مناسب بودن برای درمان‌های مکرر
- امکان حفظ دسترسی وریدی در شرایط اورژانسی
به همین دلیل، در بسیاری از موقعیت‌های درمانی، آنژیوکت انتخابی کاربردی‌تر و ایمن‌تر از تزریق مستقیم محسوب می‌شود.
اشتباهات رایج در نحوه استفاده از آنژیوکت
برخی خطاها در مراحل گذاشتن آنژیوکت بسیار رایج هستند و باید از آن‌ها پرهیز شود:
- انتخاب رگ نامناسب
- انتخاب سایز نادرست آنژیوکت
- ضدعفونی ناکافی محل
- لمس مجدد پوست پس از ضدعفونی
- عجله در هدایت کانول
- فیکس نکردن مناسب آنژیوکت
- بی‌توجهی به علائم درد و تورم
- ثبت نکردن زمان نصب
- ادامه استفاده از مسیر مشکوک به انسداد یا خروج از رگ
پرهیز از این اشتباهات، کیفیت مراقبت را بالا می‌برد و رضایت بیمار را بیشتر می‌کند.
نکات مهم برای بیماران و همراهان بیمار
اگرچه نصب آنژیوکت توسط کادر درمان انجام می‌شود، اما بیمار و همراه او نیز باید برخی نکات را بدانند:
- به آنژیوکت و پانسمان دست نزنند.
- در صورت درد، سوزش، تورم یا خیس شدن محل، فوراً اطلاع دهند.
- از خم کردن شدید اندام در محل نصب خودداری کنند.
- در زمان جابه‌جایی، مراقب کشیده نشدن ست یا آنژیوکت باشند.
- بدون اجازه پرستار، پانسمان را باز نکنند.
این آموزش ساده می‌تواند از بسیاری از مشکلات جلوگیری کند.
چه زمانی باید آنژیوکت فوراً بررسی یا تعویض شود؟
در موارد زیر، ادامه استفاده از آنژیوکت می‌تواند خطرناک یا غیراستاندارد باشد و باید سریعاً بررسی شود:
- بیمار از درد شدید شکایت دارد
- محل ورود متورم یا قرمز شده است
- مایع به‌خوبی عبور نمی‌کند
- نشتی سرم یا خون دیده می‌شود
- پانسمان آلوده یا جدا شده است
- تب یا علائم عفونت وجود دارد
- آنژیوکت جابه‌جا شده یا شل شده است
این نشانه‌ها می‌توانند علامت بروز مشکل در نحوه کار آنژیوکت یا وضعیت رگ باشند.
سخن پایانی
نحوه استفاده از آنژیوکت یکی از مهارت‌های مهم و پایه در مراقبت درمانی است. این وسیله در ظاهر ساده به نظر می‌رسد، اما جایگذاری و نگهداری صحیح آن نیاز به دقت، رعایت اصول استریل، انتخاب درست رگ، انتخاب سایز مناسب و ارزیابی مداوم دارد. هرچه آموزش استفاده از آنژیوکت اصولی‌تر باشد، احتمال موفقیت درمان بیشتر و خطر عوارض کمتر خواهد بود.
اگر هدف شما از مطالعه این مقاله، آشنایی تخصصی‌تر با طرز استفاده از آنژیوکت یا انتخاب محصول مناسب برای مرکز درمانی است، بهتر است علاوه بر مهارت کاربری، به کیفیت ساخت، سایزبندی، استاندارد بودن و نوع بسته‌بندی آنژیوکت نیز توجه داشته باشید.
سوالات متداول درباره نحوه استفاده از آنژیوکت
1) آنژیوکت دقیقاً برای چه کاری استفاده می‌شود؟
آنژیوکت برای ایجاد دسترسی وریدی استفاده می‌شود تا بتوان سرم، دارو یا مایعات درمانی را بدون نیاز به سوراخ کردن مکرر رگ تزریق کرد.
2) نحوه استفاده از آنژیوکت آیا فقط مخصوص پرستاران است؟
نصب و جایگذاری آنژیوکت باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود، اما آشنایی کلی با نحوه استفاده از آنژیوکت برای دانشجویان، کمک‌پرستاران و همراهان بیمار نیز مفید است.
3) آنژیوکت هر چند وقت یک‌بار باید تعویض شود؟
زمان تعویض بسته به شرایط بیمار و پروتکل مرکز درمانی متفاوت است، اما در صورت بروز درد، تورم، قرمزی، ترشح یا اختلال در عملکرد باید سریعاً بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.
4) از کجا بفهمیم آنژیوکت درست داخل رگ قرار گرفته است؟
بازگشت خون در محفظه، عبور آسان نرمال سالین و نداشتن درد یا تورم در محل، از نشانه‌های قرارگیری صحیح آنژیوکت هستند.
5) اگر محل آنژیوکت درد بگیرد یعنی حتماً مشکل وجود دارد؟
درد مداوم یا رو به افزایش می‌تواند نشانه التهاب، خروج از رگ یا فشار نامناسب باشد و باید توسط کادر درمان بررسی شود.
6) آیا بیمار می‌تواند به آنژیوکت دست بزند یا آن را جابه‌جا کند؟
خیر، دست زدن یا حرکت دادن آنژیوکت ممکن است باعث آلودگی، جابه‌جایی یا خروج آن از رگ شود.
7) آیا شستشو با نرمال سالین در آنژیوکت ضروری است؟
در بسیاری از موارد بله. شستشو با نرمال سالین برای اطمینان از باز بودن مسیر و جلوگیری از انسداد انجام می‌شود و باید طبق دستور و پروتکل درمانی باشد.
8) بهترین رگ برای گذاشتن آنژیوکت کدام است؟
رگی که واضح، قابل لمس، نسبتاً مستقیم و متناسب با سایز آنژیوکت باشد معمولاً گزینه بهتری است. انتخاب دقیق به شرایط بیمار بستگی دارد.
9) چه سایزی از آنژیوکت باید انتخاب شود؟
سایز مناسب به نوع درمان، سرعت تزریق، وضعیت رگ، سن بیمار و تشخیص کادر درمان بستگی دارد. همیشه باید سایزی انتخاب شود که هم نیاز درمانی را پوشش دهد و هم کمترین آسیب را به رگ وارد کند.
10) آیا می‌توان با آنژیوکت حمام کرد؟
به‌طور کلی باید از خیس شدن پانسمان و محل آنژیوکت جلوگیری شود. در صورت ضرورت، تنها با محافظت مناسب و طبق توصیه کادر درمان می‌توان این موضوع را مدیریت کرد.
11) تفاوت آنژیوکت با سرنگ معمولی چیست؟
سرنگ برای تزریق مستقیم استفاده می‌شود، اما آنژیوکت یک مسیر وریدی موقت ایجاد می‌کند که امکان تزریق‌های مکرر را آسان‌تر و کم‌دردتر می‌کند.
12) آیا استفاده نادرست از آنژیوکت خطرناک است؟
بله، استفاده نادرست می‌تواند باعث فلبیت، عفونت، نشت مایع به بافت، کبودی، درد و اختلال در درمان شود.
13) آیا آنژیوکت برای همه بیماران یکسان است؟
خیر، بسته به سن، شرایط رگ، نوع درمان و مدت استفاده، سایز و محل قرارگیری آنژیوکت می‌تواند متفاوت باشد.
14) بعد از گذاشتن آنژیوکت چه مراقبت‌هایی لازم است؟
محل باید مرتب بررسی شود، پانسمان خشک و تمیز بماند، از کشیده شدن آن جلوگیری شود و هر علامت غیرعادی مثل درد، تورم یا قرمزی سریعاً گزارش شود.